آیت الله العظمی نوری همدانی:

بانو مجتهده امین نشان داد که زن می‌تواند فقیه باشد

به گزارش پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، حضرت آیت الله العظمی نوری همدانی با اشاره به ملاقات خود با بانو امین در اصفهان بیان داشتند: بانو مجتهده امین خدمات بسیاری در اصفهان داشته است، جلسات پرجمعیت برای بانوان برگزار می‌کرد، کتاب‌هایی در حوزه تفسیر قرآن و اخلاق تألیف کرده و عملا نشان داد که خانم‌ها می‌توانند فقیه باشند.

 

مرجع تقلید شیعیان در پیام تصویری به اختتامیه مجازی دومین همایش کتاب سال بانوان که امروز در جامعه الزهرا (ع) برگزار شد، عنوان کردند: از اینکه برای بنده توفیق حاصل شد در مراسم اجلاسیه کتاب سال جامعه الزهرا (س) شرکت داشته باشم و در حضور عزیزان باشم، خداوند را شاکرم و این حضور را توفیقی از جانب خداوند عالمیان تلقی می‌کنم.

 

ایشان تصریح کردند: جامعه الزهرا (س) مرکز بسیار بزرگ حوزوی و شجره طیبه ای است که در زمان انقلاب تأسیس شد و در این مرکز، بانوان با سعی و کوشش خود توانستندگام‌های برجسته ای بردارند و عظمت و شایستگی خود را ثابت کنند.

 

آیت‌الله نوری همدانی افزودند: راه های برداشتن چنین گام هایی قبل از انقلاب اسلامی، به روی بانوان بسته شده بود، که بنده هم در کتاب بانوان نوشته ام. پیش از انقلاب اسلامی، بانوان دو دسته بودند؛ دسته ای غرب گرا و دسته ای در گوشه خانه‌ها، و میدان برای برداشتن گام‌هایی به سوی شایستگی و عظمت برای بانوان باز نبود، اما اسلام و انقلاب این راه را باز کرد. الان تعداد بانوان در دانشگاه‌ها بالاست و در حوزه‌های علمیه هم حدود ۳۰ الی ۴۰ هزارنفر در جامعه الزهرا مشغول تحصیل، تحقیق و تصنیف هستند و در راه رسیدن به قله‌های بالای فضیلت وعلم گام برمی‌دارند.

 

ایشان ادامه دادند: البته از یک جهتی هم این جلسه بسیار بسیار محترم به عنوان پژوهش و تحقیق نامگذاری شده است؛ از این جهت باید درباره این موضوع هم توضیحاتی داده باشم.

 

مرجع تقلید شیعیان یادآور شدند: فقهای شیعه از آغاز در راه تحقیق، پژوهش، تعلیق و تصنیف گام برداشتند؛ همانگونه که خداوند متعال در آیه ۱۲۵ سوره مبارکه نحل می‌فرماید: «ادْعُ إِلی‏ سَبیلِ رَبِّکَ بِالْحِکْمَهِ وَ الْمَوْعِظَهِ الْحَسَنَهِ وَ جادِلْهُمْ بِالَّتی‏ هِیَ أَحْسَنُ إِنَّ رَبَّکَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنْ ضَلَّ عَنْ سَبیلِهِ وَ هُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدینَ»؛ حکمت همین است. اصولی که تشیع بر آن برقرار است همان حکمت است که روشن ترین آن ویژگی هم علم فقه شیعه است.

 

ایشان بیان داشتند: فقهای ما از اول، در این راه، گام ها برداشتند. برادران اهل سنت تا صدسال، کتابی تالیف نمی کردند و یادداشتی نداشتند و می گفتند: «حسبنا کتاب الله». همیشه در اولین قدم حتی در زمان پیغمبر اکرم و بعد از آن، گام هایی برداشتند، مکتبی پایه ریزی کردند و علم فقه ما دارای انشعابات مختلفی بود.  برخی از آنها در زمینه مبارزه و مناظره کار کردند مانند علامه امینی، سیدمرتضی عسکری، سید شرف الدین و میر حامد حسین صاحب «عقبات الأنوار»، عده ای هم در مسیرهای دیگر، به طوریکه سیدحسن صدر کتابی به نام «تأسیس الشیعه لعلوم الإسلام» دارد. علوم اسلام هرچه است، شیعه تاسیس کرده و این خیلی مهم است. نمونه های فراوانی در هر فنی که مربوط به تشیع و فقه شیعه است، ذکر کرده، این نشان می دهد که  علمای بزرگ ما گام‌های بسیاری پیموده اند و برای ما هم راه‌های بسیاری را باز کردند.

 

آیت‌الله نوری همدانی خاطرنشان کردند: فقهای بزرگ اسلام در یک دوره ای سعی می‌کردند که روایات را ذکر و باب بندی کنند، در عصر دیگری هم به مسئله فقه روی آوردند و اخبار اهل بیت علیهم‌السلام را به عنوان اینکه فتوای آنان مطابق اخبار است، همان اخبار را ذکر می‌کردند؛ مانند کتاب «الهدایه فی الأصول و الفروع (صدوق)» که فقه است.

 

ایشان افزودند: بعد از آن، یک دوره دیگر به وجود آمد که اخبار اهل بیت علیهم‌السلام را با آنچه استنباط می‌کردند، با هم نوشتند و کم کم وسعت پیدا کرد تا به دوره جواهر و امثال این علما می‌رسد.

 

مرجع تقلید شیعیان اضافه کردند: دوره سوم فقه مقارن بود که علمای ما در برابر فقهی که از اهل بیت علیهم‌السلام گرفته شده بود، فقه اهل سنت را هم ذکر کردند و مزیت فقه اهل بیت علیهم‌السلام نسبت به آن فقه را ثابت کردند. لذا بعضی از فقهای بزرگ ما به دنبال فقه مقارن رفتند و علاوه بر ذکر آیات و روایات اهل بیت علیهم‌السلام و بیان نظرات خود با استنباط از آیات و روایات اهل بیت علیهم‌السلام به بیان فقه اهل سنت پرداختند و مزیت فقه شیعه را ثابت کردند که این کار بزرگی بود که در آن دوران انجام شد. می توان گفت که اولین کس در این موضوع، سید مرتضی صاحب ناصریات است. بالاخره قدم بسیار بزرگ است و بعد هم شاگردان سید مرتضی، شیخ مفید از همین افراد است. یکی از افراد بسیار مهم، همین شیخ طوسی است که کتاب «خلاف» را نوشته است، اینها بعد از اینکه نظر خود که استنباط از آیات قرآن و اخبار اهل بیت(ع) است، نظر آنها و دلیل آنها و دلیل نظرات خود را بیان می کردند تا مزیت فقه شیعه را براین اساس بر فقه آنها ثابت و برقرار کنند. این کار بسیار بزرگی بود که انجام شد.

 

ایشان بیان داشتند: در مسافرتی که به اصفهان داشتم و تابستان، دو تا سه سال در اصفهان بودم. درس هایی داشتیم در اصفهان. آوازه خانمی که در اصفهان و مجتهده است. وقت گرفتند و خواستند ملاقات کنند. بحث هایی با من انجام داد. اولا نشان داد اجازه اجتهاد از آیت الله سید ابوالحسن اصفهانی، از آیت الله آشیخ عبدالکریم حائری داشت و خود می گفت که با زحمت و تلاش درس خوانده، پشت پرده می‌نشست و به تحصیل می‌پرداخت تا به این درجه رسیدم. او خدمات بسیاری در اصفهان انجام داد، جلسات پرجمعیت برای بانوان برگزار می‌کرد، عملا تاثیر اینکه خانم ها خودشان فقیه باشند را نشان داد. علاوه بر اینکه کتاب های فقهی در اخلاق و تفسیر به من نشان داد و گفت که تفسیر را از سوره های کوچک شروع کردم. اما عمرشان کفاف نکرد که تا آخر تفسیر کنند.

 

آیت الله نوری همدانی گفتند: نمونه این بانوان بسیار کم بودند چون اجتهاد اصولی دارد، مثلا در شرح لمعه، اجتهاد چند شرط دارد. این را عرض می کنم که بانوان محترمه در جامعه الزهرا البته در عرصه تحقیق گام هایی برداشتند که یکی از این بانوان، صاحب کتاب «نقیب» است که از نظر ابتکار و جمع کردن مطالب خیلی مفید و تحقیق واقعا شایسته تمجید است و من از ایشان تجلیل و تکریم می کنم.

 

ایشان ادامه دادند: بایستی ببینیم که خیلی از خانم ها شرایط اجتهاد را دارند یا در آستانه به دست آوردن آن هستند؛ اول ادبیات مهم است؛ صرف و نحو، پایه بسیار مهمی برای اجتهاد است، طلاب باید در صرف و نحو و ادبیات فارسی و عربی خیلی کامل باشند هم بتوانند بیان کنند و هم بنویسند.

 

مرجع تقلید شیعیان عنوان کردند: دوم که آیات قرآن است، در شرح لمعه، در کتاب قضاء در جلد اول ۵۰۰ آیه در قرآن با فقه و اجتهاد ارتباط دارد.

 

ایشان گفتند: سوم اخبار و روایات اهل بیت علیهم‌السلام است چون حدیث ثقلین اقتضا می‌کند که به قرآن کریم و اخبار اهل بیت علیهم‌السلام توجه کنیم.

 

آیت الله نوری همدانی با بیان اینکه فقهای زن به واسطه جریان زمانه‌ها کم بودند، افزودند: امام عصر فرمودند: «أَمَّا الْحَوادِثُ الْواقِعَهُ فَارْجِعوُا فیها إِلی رُواهِ حَدیثِنا، فَإِنَّهُمْ حُجَّتی عَلَیکمْ وَأَنَا حُجَّهُ اللّهِ عَلَیهِمْ؛ امّا در رویدادهای زمانه، به راویان حدیث ما رجوع کنید. آنان، حجت من بر شمایند و من، حجّت خدا بر آنانم»؛ امام زمان عجّل‌الله‌تعالی‌فرجه‌الشریف وقتی خواستند غایب شوند این مطلب را در نامه‌ای به حسین بن روح نوشته‌اند که توصیه کردند در پی حوادث به مکتب ما مراجعه کنید و بر اساس رأی و نظر علما گام بردارید و من بر آنان حجتم که چگونه باید گام بردارند.

 

ایشان ادامه دادند: امام صادق علیه‌السلام فرمودند: فَأَمَّا مَنْ کَانَ مِنَ الْفُقَهَاءِ صَائِناً لِنَفْسِهِ، حَافِظاً لِدِینِهِ، مُخَالِفاً لِهَوَاهُ، مُطِیعاً لِأَمْرِ مَوْلَاهُ فَلِلْعَوَامِّ أَنْ یُقَلِّدُوهُ وَ ذَلِکَ لَا یَکُونُ إِلَّا بَعْضِ فُقَهَاءِ الشِّیعَهِ لَا جَمِیعِهِم؛ هر کدام از فقها که صیانت نفس دارد، از دینش محافظت می‌نماید، با هوای نفس مخالفت می‌کند و امر مولای خود (ائمه معصومین علیهم‌السلام) را اطاعت می‌کند، پس بر مردم است که از او تقلید کنند».

 

مرجع تقلید شیعیان عنوان کردند: در کتاب «عروه الوثقی»، اولین بحث راجع به اجتهاد و تقلید است و تا مسئله ۲۲ به شرایط مرجع تقلید اشاره می‌کند، از جمله اینکه مجتهد باید ایمان، عدالت و عقل داشته باشد و یکی از شرط‌ها رجولیت و مرد بودن مرجع تقلید است، سؤال این است که خانم‌ها هم به مرحله فقاهت و اجتهاد رسیدند، اما چرا برای مرجعیت کنار زده شدند. همه علما بر عروه الوثقی صحه گذاشتند و بر این نظریه که مرجع تقلید باید رجل و مرد باشد، تأکید دارند.

 

ایشان با اشاره به شراح عروه الوثقی، اظهار داشتند: آیت‌الله سید عبدالاعلی موسوی سبزواری نویسنده کتاب «مهذب الاحکام» که فقیهی برجسته در نجف بود و شرحی بر عروه الوثقی نوشته است، می‌گوید از ابتدا سیره بر این جاری شده که مردم باید به مجتهد مرد مراجعه کنند؛ آن زمان علمای فقیه مرد زیاد بودند و فقیه زن به واسطه جریان‌های روزگار کم بوده است.

 

آیت الله نوری همدانی ادامه دادند: آیت‌الله العظمی خویی شرحی بر عروه الوثقی دارد که مبسوط است، ایشان در شرح عروه می‌گویند خداوند زن‌ها را برای اداره امور خانواده و تربیت فرزند آفریده و کارشان این است و مرجعیت نیست.

 

ایشان اضافه کردند: آیت‌الله سیدمحسن طباطبایی حکیم در «مستمسک العروه الوثقی» می‌گوید اگر کلمه رجل هم ذکر شده باشد، ما دلیل نداریم؛ امام صادق علیه‌السلام می‌فرمایند: «ینْظُرَانِ إِلَی مَنْ کانَ مِنْکمْ مِمَّنْ قَدْ رَوَی حَدِیثَنَا و نَظَرَ فِی حَلَالِنَا و حَرَامِنَا و عَرَفَ أَحْکامَنَا فَلْیرْضَوْا بِه حَکماً فَإِنِّی قَدْ جَعَلْتُه عَلَیکمْ حَاکماً؛ سراغ کسی از خودتان (از شیعیان) بروند که حدیث ما را روایت می‌کند و به حلال و حرام ما می‌نگرد و احکام ما را تشخیص می‌دهد. پس در این صورت باید به داوری او تن دهند زیرا من او را بر شما حاکم قرار دادم»؛ قضاوت و مرجعیت تقلید به هم نزدیک است و آیت‌الله حکیم می‌گوید که آنجا رجل از باب مثال ذکر شده است.

 

مرجع تقلید شیعیان خطاب به بانوان حوزوی گفتند: شما بگوئید علت اینکه ما را در جرگه مرجعیت قرار ندادند با اینکه زحمت کشیده و تحقیق کردیم چیست؟ من نظر خودم را نمی گویم. این نظر عروه بود و این هم نظر شارحان عروه. در طول قرن ها و در کتاب های ما است که مرجع تقلید را برای زنان ممنوع کردند اما راه برای اجتهاد و افتاء باز است. شما بگوئید چطور شده راه مرجع تقلید را برای زنان بستند؟ شما اهل تحقیق هستید. در سطح بالا، ابتکارات و فکر خود را بنویسید تا به دنیا اعلام کنیم در نتیجه همین انقلاب و شجره طیبه، خانم هایی به وجود آمدند که در حدّ فقهای بزرگ ما کتاب بنویسند به علاوه از لحاظ جرات و شناختن زمان و گام برداشتن در راه عظمت اسلام و مسلمانان، بعد می توانید با این قیام شایستگی خود را ثابت کنید همانگونه که در عرصه های دیگر ثابت کردید.

 

باز هم خدا را شکر می کنم که در این جلسه توانستم شرکت کنم و در کنار عزیزان باشم. این را برای خود توفیقی می دانم. خداوند به شما توفیق بیشتری عنایت کند.

/260/12

چ, 08/28/1399 - 12:58