استاد شفیعی مطرح کرد؛

امامت و ولایت «قسمت پنجم»

استاد محمد حسن شفیعی از اساتید حوزه علمیه قم گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به ادامه بحث در موضوع «امامت و ولایت» پرداخت.

 

این استاد درس خارج حوزه علمیه در چهار قسمت گذشته به ادله لزوم معرفت و شناخت امام پرداخت. در مرحله نخست به دلایل عقلی اشاره نمود و در ادامه به دلایل قرآنی پرداخت. در گفتگوی قبل به یکی از دلایل قرآنی اشاره نمود و در این قسمت به یکی دیگر از دلایل قرآنی پرداخته می شود.

 

دلیل قرآنی دوم: «امامت» ملاك صف بندی در روز قیامت

استاد شفیعی خاطرنشان کرد: پس از این که ثابت شد خداوند در راستای تعهّد خود بر هدایت خلق، در این دنیا، امامان معصوم را نصب کرده و برای آنان ولایت و وظیفه هدایت در تمام بخش ‌های زندگی مردم را قرار داده و مردم هم وظیفه دارند از آنان اطاعتِ بی‌ چون و چرا داشته باشند؛ (حقِّ خدا و امام بر مردم، و حقِّ مردم بر خدا و امام)، منطقی آن است که در آن دنیا هم ملاک صف بندیِ مردم امام آنان باشد؛ هر کسی پیرو امام حقّ باشد در صف او محشور می‌ شود، و هر کسی پیرو امام باطل باشد در صف او محشور خواهد شد.

 

وی افزود: در این راستا، خداوند در سوره إسرا آیۀ (71) می ‌فرماید: در روز قیامت، هر قومی را به نام امام و پیشوایشان فرا می‌خوانیم: (یَوْمَ نَدْعُوا كُلَّ اُنَاسٍ بِإمَامِهِمْ). و واژۀ «امام» از مادّۀ «أَمَّ یَؤُمُّ» به معنای «قَصَدَ یقْصُدُ» است و «امام» یعنی «مقصود».

 

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: با دقّت در معنای واژه «امام» و برای دوری از معانی پیش پا افتاده برای قرآن، در می یابیم که باید مقصود و هدف زندگی او در این دنیا سیره و دستورات امام باشد («إمامهم» به صورت اضافه) تا در آن دنیا در صف او محشور شود (ندعوا)؛ از این رو، شناسنامه یا اظهار محبّتِ خشک و خالی بدون اطاعت عملی کفایت نمی ‌کند.

 

وی اضافه نمود: بدین ترتیب، صف بندی در این دنیا بر اساس اطاعت عملی از امامان حقّ و باطل، ملاک صف بندی در آن دنیا خواهد بود.

 

استاد شفیعی خاطرنشان کرد: پس به حکم عقل، بایسته است که امام حقّ را بشناسیم، به سیره و دستورات او معرفت پیدا کنیم، با او بیعت کنیم و از او اطاعت کنیم و در مقابل، از طاغوت و ائمّۀ جور دوری کنیم.

 

چند نكته در آیه ياد شده:

این استاد درس خارج حوزه در ادامه بیان کرد: از بیان فوق روشن شد که پس از دقّت و تأمّل، چند نکته از این آیه به ترتیب استفاده می ‌شود:

یكم - در هر عصری امامی از جانب خدا وجود دارد.

دوم - آن «امام» باید اُلگو و مقصود مردم، در مقامِ عمل و در تمام بخش‌های زندگی باشد.

سوم- ملاک صف بندی در این دنیا، امامان در هر جامعه ‌ای هستند (امامهم).

چهارم - ملاک صف بندی در آن دنیا نیز همان امامان خواهند بود و آنان سنجه اعمال بوده و بر اساس تبعیّت و یا مخالفت با آنان بهشت و جهنّم و ثواب و عقاب تقسیم می ‌شود.

پنجم- در هر عصری آن گونه که انسان ‌ها دو گونه ‌اند، پس امام هم دو گونه است: حقّ و باطل، و انسان‌ ها در هر عصری باید که امام حقّ و امام باطل را بشناسند، ویژگی ‌ها و دستورات و سیره آنها را بیاموزند و از امامان بر حقّ در تمام بخش ‌های زندگی پیروی کنند و از طاغوت و امامان جور دوری گزینند.

و بر اساس فرمول قرآنی مذکور، آن امامان بر حقّ، اهل بیت سلام الله علیهم هستند.

 

دلیل قرآنی سوم: «امام» میزان اعمال در قیامت

استاد محمد حسن شفیعی خاطرنشان کرد: حال که «امام» ملاک حقّ و باطل در این دنیا، و ملاک صف بندی در قیامت است، پس منطقی آن است که «امام» میزان الأعمال باشد و در روز قیامت پندار، گفتار و کردار مردم را با پندار، گفتار و کردار امام بسنجد و او میزان و سنجۀ اعمال همگان باشد!

 

وی در همین راستا افزود: از این رو، شیعه و سنّی در تفسیر آیۀ (47) سورۀ أنبیاء: (وَنَضَعُ الْمَوَازِینَ الْقِسْطَ لِیوْمِ الْقِیامَةِ)، گفته ‌اند: «عليٌّ میزانُ الأعمال».

 

این استاد حوزه علمیه قم اضافه نمودد: و نیز در این راستا در کتاب ‌های شیعه و سنّی از رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم نقل شده است: «علی قسیم الجنّة والنار» است، جواز عبور از صراط به دست اوست،  و اوست ساقی حوض کوثر  و... .

 

نتیجه:

استاد محمد حسن شفیعی خاطرنشان کرد: حال که «امام» میزان الأعمال است، پس نباید نسبت به موضوع امامت بی ‌تفاوت باشیم، بلکه باید در هر عصری امام زمان خود را بشناسیم و با معرفتِ سیره و دستورات او، تمام افکار، اقوال و اعمالمان را بر اساس آن میزان و سنجۀ الهی تنظیم کنیم تا در روز قیامت نمرۀ قبولی را اخذ کنیم.

 

نكته:

این استاد درس خارج حوزه قم در ادامه بیان کرد: با کنار هم قرار دادنِ آیۀ ياد شده و آیه (25) سورۀ حدید که پیش از این  گذشت و در آن سخن از انزال کتاب و «میزان» به همراه رسولان الهی به میان آمده بود، نکتۀ جالبی به دست می ‌آید.

 

وی افزود: نیز با کنار هم قرار دادن آیه دوم و سوم، می‌ توان برای اثبات این که امامت ملاک صف بندی در قیامت است، به ترتیب به سه دلیل زیر تمسّک کرد:

1 - عقل

2 - آیات

3 - روایات 

 

 

دلیل سوم: روایات

استاد محمد حسن شفیعی بعد از بیان دلایل عقلی و قرآنی به دلایل روایی پرداخت و در این زمینه خاطرنشان کرد: روایات فراوانی بر لزوم معرفت امام دلالت می‌کنند، که به عنوان نمونه به روایت نبوی مهمّ زیر اشاره می‌ کنیم:

 

حدیث اجماعی «من مات»:

وی افزود: بر اساس حدیثی اجماعی، رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم می ‌فرماید: هر کسی بمیرد و به امام زمانش معرفت نداشته باشد و با او بیعت نکرده و از او اطاعت نکند به مرگ جاهلی مُرده است.

 

وی  اضافه نمود: این حدیثِ اجماعی، دارای سه واژه است که فقط در واژه وسط اختلاف در عبارت وجود دارد:

الف - «من مات و لم یعرف إمام زمانه مات میتةَ جاهلیّةٍ»  [هر كس بمیرد در حالى كه امام زمانش را نشناخته باشد، به مرگ جاهلى از دنیا رفته است].

ب- «من مات و لیس في عُنقه بیعةٌ مات میتةَ جاهلیّةٍ»  [هر كس بمیرد در حالى كه به گردنش بیعت (با امام) نباشد، به مرگ جاهلى از دنیا رفته است].

ج- «من مات و لیست علیه طاعةٌ مات میتةَ جاهلیّةٍ»   [هر كس بمیرد در حالى كه بر او اطاعت (از امام) نباشد، به مرگ جاهلى از دنیا رفته است].

د- «من مات بغیر امام مات میتةَ جاهلیّةٍ»  [هر كس بدون امام بمیرد، به مرگ جاهلى از دنیا رفته است].

 

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه  بیان کرد: آن گونه که مشاهده می ‌شود، در این حدیث، فراز میانی به صورت: «لم یعرف امام زمانه»، یا «لیس في عنقه بیعة»، یا «لیست علیه طاعة» یا «بغیر امام» نقل شده است و بعید نیست که هر چهار تا درست باشد و از رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم صادر شده باشد؛ زیرا انسان ابتدا باید به امام خود معرفت داشته باشد، و بعد با او بیعت کند، و آنگاه از فرامینش اطاعت نماید.

 

وی خاطرنشان کرد: سپس رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم در حدیث چهارم، گویا سه حدیث پیشین را خلاصه کرده و فرمود: «کسی که بدون امام بمیرد...»؛ یعنی، امامی که او را بشناسد، با وی بیعت کند و از او اطاعت نماید.

 

استاد شفیعی خاطرنشان کرد: به خوبی از این حدیث استفاده می ‌شود که موضوع «امامت» موضوعی مهمّ و حیاتی است که حیات و مرگ معنوی انسان‌ ها در طول تاریخ به آن بستگی دارد. بر اساس این حدیث، همواره در طول تاریخ امامی وجود دارد که می ‌تواند حیات معنوی بشریّت را تأمین کرده و آنان را از زندگی جاهلی و ویژگی‌ های آن دوران نجات دهد؛ از این رو، نباید نسبت به موضوع امامت بی‌تفاوت باشند، بلکه باید شخص آن امام، ویژگی ‌ها، و دستورات و سیره او را بیاموزند و در زندگی خود بر اساس آن رفتار کنند.

 

این استاد درس خارج حوزه در ادامه بیان کرد: بر این اساس،‌ پس از دقّت در این حدیثِ پر محتوا، نکات زیر به دست می‌ آید:

1 - امامت جزء اُصول دین، بلکه مهمّ‌ترین اصل دین است، نه این که جزء فروع دین باشد.

2 - امامت روح اسلام و انسان است، و مرگ و حیات معنوی انسان‌های جامعه به آن بستگی دارد، و اگر امام معصوم نباشد تمام اُصول و فروع دین، بی‌روح و بی‌اثر بوده و نمی‌توانند آدمی را از حیات و مرگ جاهلی نجات دهند.

3 - در هر زمانی امامی وجود دارد که معرفت و اطاعت از او، انسان را از ویژگی‌های جاهلیّت نجات می‌دهد.

4 - آن امام نباید خود دارای ویژگی‌های دوران جاهلیّت باشد، و گر نه نمی‌تواند مردم را از جاهلیّت نجات دهد.

5 - معرفتِ آن امام، و اطاعت از او بر همگان واجب است.

 

نكته:

استاد شفیعی خاطرنشان کرد: رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم در این حدیث، «عدم معرفت امام» را مساوی با «جاهلیّت» قرار داده نه «جهل»؛ و می‌ دانیم که «جهل» در برابر «علم» قرار دارد در بخش اندیشه، و «جاهلیّت» در برابر «عقل» قرار دارد در بخش انگیزه. و بر اساس این حدیث نورانی، اگر کسی وجود امام از جانب خدا در هر عصری را لازم نداند، یا در پی معرفت امام نباشد، یا با او بیعت نکرده و از وی اطاعت نکند، در بخش انگیزه انسانی بی ‌عقل و بی ‌بصیرت بوده و در زمره انسان ‌های جاهلی محسوب می ‌شود، هر چند در بخش اندیشه خود را علّامۀ دهر بداند!

 

نتیجۀ نهایی:

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: با توجّه به ادلّه لزوم معرفت امام، در می‌ یابیم که موضوع «امام و پیشوا» موضوعی است مهمّ و اصلی و مایه وحدت اُمّت اسلامی، بر خلاف برخی که آن را موضوعی فرعی و زاید و حتّی مایه اختلاف و تفرقه می‌ دانند!

 

وی افزود: در واقع، پیشوا نقش مهمّی دارد یا انسان را خوشبخت می‌ کند یا بدبخت. و از نظر روانشناسی و جامعه شناسی نیز انسان از کودکی تا نوجوانی و جوانی و... به دنبال اُسوه و اُلگوست.

 

استاد شفیعی خاطرنشان کرد: از این رو، بحث امامت بحثی عقلانی، قرآنی و روایی است و باید همیشه مطرح شود تا انسان‌ ها امام حقّ را پیدا کنند و با پیروی از او در دنیا و آخرت سعادتمند شوند: (یوْمَ نَدْعُوا كُلَّ اُنَاسٍ بِإمَامِهِمْ) [(یاد كن) از آن روزی كه هر گروهی از مردم را با پیشوایشان می‌ خوانیم].

لینک قسمت قبلی مصاحبه: https://www.neshasteasatid.com/node/5497

 

وی اضافه نمود:  به نصّ قرآن در سورۀ أعراف آیۀ (38) برخی در قیامت می ‌گویند: بزرگانِ ما، ما را گمراه کردند: (قَالَتْ اُخْرَاهُمْ لِاُولَاهُم رَبَّنَا هؤُلاءِ أَضَلُّونَا) [آنگاه پیروانشان دربارۀ پیشوایانشان گویند:‌ای پروردگار ما! اینان بودند كه ما را به گمراهی كشیدند].

 

 

د, 10/22/1399 - 18:23